De transitie naar een circulair aankoopbeleid

De circulaire economie staat nog in haar kinderschoenen, maar de mogelijkheden zijn eindeloos en bovendien eindeloos herbruikbaar. De nieuwe producten en diensten vragen wel om een andere manier van consumeren. Met een circulair aankoopbeleid kunnen we voor de nodige stimulans zorgen. Maar hoe verleggen we onze focus van minimale kosten naar minimale ‘life cycle cost’?

Waarom circulair aankopen?

Door circulair aan te kopen kan de circulaire economie gestimuleerd worden. Het is belangrijk dat overheden het voortouw nemen met circulaire overheidsopdrachten, om deze milieuvriendelijke economie alle kansen te geven. Met het ‘Circular Economy Package’ wordt het ook zo aangemoedigd door de Europese Commissie.

Grondstoffenschaarste

De circulaire economie biedt een antwoord op de groeiende druk van onze huidige manier van produceren en consumeren op het milieu en de beschikbare grondstofreserves. Grondstoffen vormen de ruggengraat van de Vlaamse economie. Ze vertegenwoordigen momenteel 30 tot 45% van de kostenstructuur van Vlaamse KMO’s. Schaarste is een strategische bekommernis geworden voor bedrijven.

Materiaal besparen

De circulaire economie kan enorme kansen creëren voor Vlaanderen. Uit recent onderzoek van het Steunpunt Duurzaam Materialenbeheer bleek dat de ondersteuning van een circulaire economie tegen 2020 2 à 3% van het Vlaams BBP (3,4 miljard euro) aan besparingen in materiaalkosten kan opleveren. De circulaire economie zou bovendien 27.000 nieuwe jobs voor Vlaanderen kunnen creëren. Het volledige rapport van het onderzoek vindt u hier.

Koplopers stimuleren

Een groeiende groep bedrijven trekken naar de markt met circulaire bedrijfsmodellen en een circulair portfolio. Koplopers binnen het bedrijfsleven en de overheid laten zien dat circulaire bedrijfsmodellen leiden tot betere prestaties. Een sleutel voor het aanjagen van de circulaire economie ligt bij de aankopers. Zij stimuleren en creëren de vraag naar circulair geproduceerde goederen. Meer hierover in de Nederlandse wegwijzer circulair inkopen.

Langdurige partners

Circulair aankopen is een meerwaarde voor alle partijen. De aankoper kan kosten en risico’s verlagen door de verantwoordelijkheid voor een product of dienst te verdelen over de keten. De leverancier transformeert van een eenmalige verkoper naar een langdurige partner in een klantenrelatie met transparante belangen en wederzijds vertrouwen. De producent behoudt de toekomstige beschikking over zijn grondstoffen, wat door een dalende beschikbaarheid en onstabiele prijzen voor extra zekerheid en een bijkomend concurrentievoordeel kan zorgen.

Innovatieve contractvormen

Bij circulair aankopen wordt er vooral gekeken naar innovatieve contractvormen zoals product-service-systemen, prestatie-contracten of pay-per-use contracten. Maar ook door bij aanschaf reeds afspraken te maken over hoogwaardig hergebruik van de materialen en grondstoffen aan het eind van de gebruiksfase. Erik van Assen, Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagement: “Circulair inkopen betekent niet alleen kostenbesparing, risicoverlaging, verduurzaming en (keten)innovaties. Het brengt ook een nieuwe visie op het vak en wordt door veel inkopers ervaren als een verrijking, die de persoonlijke uitdaging en de maatschappelijke waarde vergroot.”

 

Voordelen
  • Het leidt tot kostenverlaging als je rekening houdt met total cost of use (TCU) en total cost of ownership (TCO)
  • Het kan uw organisatie ontzorgen. Bij de pay per use-route zijn er geen eigen servicekosten.
  • Vanwege de langere levensduur van producten hoeft u minder vaak in te kopen.
  •  Er is minder (of geen) afvalmanagement nodig.
  •  Het gaat prijsschommelingen tegen.
  •  Het leidt tot risicoverlaging, het (economisch) risico ligt bij de gespecialiseerde leverancier.
  • Het is goed voor de reputatie van een organisatie of overheid die zich als koploper wil profileren.
  • Het voorkomt afval en minimaliseert gebruik van gevaarlijke stoffen.
  • Het helpt tegen grondstoffenschaarste en de daarbijbehorende geopolitieke en milieuproblemen.
  • Het leidt tot meer ketentransparantie.
  • Meerdere bedrijven in de keten kunnen hun inkomsten behouden of verhogen, door hun business modellen te moderniseren en hun producten/processen te innoveren.

Een andere manier van aankopen, vraagt ook om een andere houding van uw leveranciers. Op een bestek met veel te hoge eisen of onrealistische wensen, zal geen enkele aanbieder durven of kunnen reageren. Daarom is het interessant om een marktconsultatie te houden. 

Wat is circulaire economie?

Circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waardevernietiging te minimaliseren. Anders dan in het huidige lineaire systeem, waarin grondstoffen worden omgezet in producten die aan het einde van hun levensduur worden vernietigd.

De belangrijkste principes zijn:

  • Hoogwaardig hergebruik van producten, materialen en grondstoffen
  • Geen schadelijke maar biologoisch afbreekbare stoffen
  • Demontabele producten en gescheiden materiaalstromen
  • Geen bezit, maar gebruik
  • Hoge kwaliteit met een lange levensduur
  • Ketensamenwerking die meervoudige waarde kan creëren

Meer te weten komen over circulaire economie in Vlaanderen?

Ontdek de Green Deal Circulair Aankopen, een samenwerking van Vlaanderen Circulair, The Shift, VVSG en Bond Beter Leefmilieu.

Wat is circulair aankopen?

Door circulair aan te kopen zorgt de aankoper ervoor dat producten worden aangekocht die volgens de principes van de circulaire economie zijn gemaakt.

De aankoper staat er ook op dat de producten na hun nuttige levensduur opnieuw volgens de principes van de circulaire economie worden verwerkt.

Als aankoper vraag je een waarborg dat de materialen of producten aan het eind van gebruiksfase optimaal worden ingezet in een nieuwe cyclus.

Bij circulair aankopen worden er dus afspraken gemaakt over hoe producten teruggenomen en verwerkt worden na gebruik. 

Tools
  • Bedrijven en organisaties die efficiënter willen omspringen met grondstoffen en energie, kunnen zich laten doorlichten door de materialenscan. De materialenscan werd ontwikkeld door ARCADIS Belgium en Createlli, in opdracht van de OVAM en het Agentschap Ondernemen.
  • Life cycle cost analyse voor de bouw van nieuwe zorgcentra.
  • De Europese Commissie heeft een app ontwikkeld die de volledige levenskostcyclus van voertuigen in kaart kan brengen en een methode die gebruikt kan worden in de bouw. 
  • Binnen het SMARTSPP project werd een tool ontwikkeld voor het bepalen van LCC en CO2-emissies van aankopen.
  • De LCC-tool uit het Buy Smart Project focust op producten die electriciteit gebruiken.
  • Duurzaam Aankopen 2.0 is een online praktijkgids die publieke en private aankopers doorheen vijf stappen het  circulair aankoopproces begeleidt. De tool werd gemaakt door Business and Society, in samenwerking met Plan C. Bij elke stap horen doelstellingen, uitdagingen, vragen, succesfactoren en praktijkvoorbeelden.
Wat is Pre Returnable Procurement?

PRP realiseert de circulaire economie van aanbesteden tot en met de realisatie. PRP is onafhankelijk van eigendom, lease of performance-lease. Het is inzetbaar voor elk product, elk project, elke dienst. Een PRP contract is ongelimiteerd overdraagbaar. Het omvat o.a. identificatie van grondstoffen, bestek, tekeningen en circulaire engineering. PRP is toepasbaar in een Europese aanbesteding. De Future Innovation Module integreert toekomstige innovaties in een contract.