Kringwinkel en gevangenis slaan handen in elkaar

De kringwinkel van IBOGEM, de afvalintercommunale van de regio Beveren, Kruibeke en Zwijndrecht, barst uit haar voegen. Er is dringend nood aan gebouwen en mensen om de materiaalstroom te kunnen bolwerken. 500 meter verderop: de gloednieuwe gevangenis van Beveren opent haar deuren en is op zoek naar werk voor haar gedetineerden. Een samenwerking tussen de kringwinkel en de gevangenis kon niet uitblijven.

Op dit moment start IBOGEM in de gevangenis van Beveren een nieuwe afdeling voor sorteer- en herstelwerk voor haar kringwinkel. Wim Beeldens van IBOGEM brengt op het event “Businessmodellen van de toekomst” het verhaal van de samenwerking als inspirerende businesscase. Organisator Plan C ging langs voor een interview.

IBOGEM schakelt gedetineerden in bij duurzaam afvalbeheer. Wat houdt jullie project precies in?

“Momenteel krijgt IBOGEM zeer veel goederen binnen in de kringwinkel. Maar door gebrek aan ruimte, medewerkers en middelen worden er te weinig van die goederen terug in de handel genomen. Helaas verdwijnt dus een groot deel op de afvalberg. Als afvalintercommunale is het onze opdracht om een duurzaam afvalbeleid te voeren en zo veel mogelijk hergebruik te stimuleren. Met onze uitbreiding naar de penitentiaire instelling van Beveren kunnen wij dat beleid verder uitwerken. Doordat we bovendien de infrastructuur van de gevangenis kunnen gebruiken, hoeven we zelf geen onhaalbare investeringen te doen in nieuwe werkplaatsen en magazijnen.”

Welk werk kunnen jullie op die manier uitbesteden aan de gedetineerden?

“Het project omvat 3 activiteiten, activiteiten die we momenteel nog zelf doen in onze kringwinkel.
We starten met de volledige verwerking van tweedehandskledij. We sorteren binnengebrachte kledij, brengen prijzen aan, voorzien ze van magneetbeveiliging en kleerhangers… Dagelijks halen we de kledij op uit de gevangenis bieden we ze direct aan in de kringwinkel. 

De tweede activiteit is nazicht en herstelling van binnengebrachte fietsen. Dankzij onze samenwerking met de gevangenis hebben we op die manier weer een eigen fietsherstelpunt, nadat het vorige door een partnergemeente was stopgezet.

De laatste activiteit is het nakijken van afgedankte elektrische toestellen. We spreken hier enkel over kleinere toestellen, dus geen tv’s of koelkasten. We checken de werking, en waar nodig en mogelijk doen we kleine herstellingen. De goederen bieden we nadien aan in de kringwinkel.”

Hoeveel gedetineerden schakelen jullie in? En hoe staan de huidige vaste medewerkers tegenover de samenwerking?

“In totaal zullen 9 à 12 arbeidskrachten voor IBOGEM werken. Zij worden aangestuurd door twee medewerkers van IBOGEM die in de gevangenis hun vaste standplaats krijgen. Voor onze vaste medewerkers betekent de samenwerking een ontlasting én een upgrade van hun functie: ze krijgen een meer begeleidende, coachende job.
Het uurloon dat IBOGEM aan de gedetineerden moet betalen, bedraagt 6 euro. Dat lijkt goedkoop, maar je moet weten dat de productiviteit in een gevangenis ook lager ligt dan elders. Bovendien verdienen gedetineerden meer met bedrijfsactiviteiten zoals de onze dan met huishoudelijk werk in de gevangenis. Daarom zijn we een welkome gast in de instelling.”

Jullie creëren tegelijk economische, sociale en ecologische meerwaarde: hoe gaat dat concreet in zijn werk?

“De ecologische meerwaarde is duidelijk: door meer te sorteren en voor hergebruik aan te bieden, verkleinen we de afvalberg. Door meer te kunnen sorteren, kunnen we bovendien zelf meer verkopen. En zo kunnen wij een groter deel van onze kosten recupereren. Dat is onze economische meerwaarde. Het uitbaten van onze kringwinkel blijft trouwens een grote verliespost, zoals dat voor alle kringwinkels het geval is.

De gedetineerden, van hun kant, doen nuttig en zinvol werk voor de maatschappij. Omdat IBOGEM nu al mensen tewerkstelt met een sociaal statuut, is het logisch dat we ook verder meewerken aan projecten die een sociale meerwaarde bieden. Door samen te werken met gedetineerden, krijgen zij de kans om iets terug te geven aan de maatschappij voor hun fouten. Maar ze krijgen zelf ook de kans om zich opnieuw te integreren in de maatschappij.

Met de activiteiten leren ze samenwerken, in opdracht werken en kunnen ze een stiel leren. Onze fietshersteldienst kadert bijvoorbeeld in een bredere beroepsopleiding tot fietshersteller. Bovendien krijgen gedetineerden de kans om een spaarpotje aan te leggen. Al deze troeven kunnen helpen bij de nieuwe start na het uitzitten van hun straf.

Er zijn natuurlijk ook nog de klanten van onze kringwinkel. Er is een grote doelgroep die goederen aankoopt in de kringwinkel omdat zij minder financiële mogelijkheden hebben. Door het aanbod nog te vergroten, kunnen wij deze doelgroep beter helpen. We hebben daarom trouwens ook een kringwinkeltje gestart in de gevangenis zelf.”

Innovatie is niet eenvoudig, laat staan in een gevoelige sector als het gevangeniswezen. Was het moeilijk om de neuzen van alle spelers in dezelfde richting te krijgen?

“Vanuit de afdeling tewerkstelling binnen Justitie is er een zeer grote bereidheid om bedrijfsactiviteiten binnen de muren van een gevangenis te laten uitvoeren. Daar zijn al andere voorbeelden van met private bedrijven. Dus op dat vlak was er zeker geen probleem om snel tot een samenwerking te komen. De geografische ligging van de beide locaties is uiteraard ook een groot voordeel: de kringwinkel ligt op slechts 500 meter van de gevangenis.

Bij de besprekingen van de plannen zat de sfeer al van in het begin goed. Er was een grote bereidheid om te luisteren en in te spelen op de specifieke situaties van de beide organisaties.
Binnen onze eigen organisatie zagen de medewerkers van de kringwinkel dit als een nieuwe uitdaging en was er ook veel bereidheid om mee in te stappen in dit project.”

De geografische ligging van de beide locaties is uiteraard ook een groot voordeel: de kringwinkel ligt op slechts 500 meter van de gevangenis.

Is jullie businessmodel ook toepasbaar in andere gevangenissen, of zelfs andere sectoren? Wat zijn daarvoor de succesfactoren?

“Dit businessmodel is volgens ons zeker toepasbaar in andere gevangenissen. En dit geldt niet alleen voor onze activiteiten maar ook voor vele andere bedrijfsactiviteiten. Uiteraard kan dit model alleen maar succesvol zijn als er ook een economische meerwaarde is. Die meerwaarde zit voor ons in de grotere volumes die we nu kunnen verkopen, in combinatie met een infrastructuur waarover we anders nooit zouden kunnen beschikken.”

23 mei: Ontmoet je toekomstige financier

Voor sociale ondernemers met financiële vragen

11 mei: Duurzame en verantwoorde aankopen in België

Conferentie van het Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling

Vito zoekt cleantech helden!

Inzendingen worden beoordeeld op groeipotentieel, vaardigheden, impact op klimaat en enthousiasme.

Kortrijk kiest voor circulaire verlichting

De nieuwe verlichting verbruikt 80 procent minder energie

Wedstrijd Radicale Vernieuwers

Voor innovaties die de wereld beter maken